Tu jesteś: Strona główna >  Zlecenia - heraldyka, grafika, redago... >  Jabłka grójeckie i godło Jelita w...

Zlecenia - heraldyka, grafika, redagowanie

Jabłka grójeckie i godło Jelita w herbie Gminy Jasieniec

Jabłka grójeckie i godło Jelita w herbie Gminy Jasieniec

Data:
2012-10-03 23:12
Moje projekty herbu, flagi i pieczęci Gminy Jasieniec w pow. grójeckim uzyskały pozytywną opinię Komisji Heraldycznej działającej przy Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji.
W herbie umieszczone zostało godło h. Jelita (barwę zmieniono ze złotej na czerwoną) pomiędzy dwoma jabłkami. Dlaczego kopie z h. Jelita? Od możnego rodu Boglewskich, którzy przez wieki byli dziedzicami tutejszych i okolicznych dóbr. Jabłka z kolei nawiązują do sięgających XVI w. tradycji sadowniczych Jasieńca i okolic. Jeśli w sklepie spotkamy jabłka z naklejką "jabłko grójeckie", to bardzo prawdopodobne, że wyhodowano je właśnie w jednym z sadów nieopodal Jasieńca...

HERB GMINY JASIENIEC
Na tarczy hiszpańskiej w polu złotym pomiędzy dwoma jabłkami czerwonymi dwie kopie w krzyż skośny, czerwone, na nich takaż trzecia na opak w słup.





RYS HISTORYCZNY
Na terenie współczesnej Gminy Jasieniec, wskazać można dwie historyczne parafie i dwa ważne dla przeszłości tych terenów gniazda osadnicze. Gminny dziś Jasieniec, siedziba parafii od co najmniej 1434 roku, stanowił niegdyś gniazdo rodowe Warpężów Jasieńskich.

W historii opracowanej na potrzeby jasienieckiej parafii wymienianych jest kilka dość wczesnych dat, m.in.: 1208 r. - budowa pierwszego kościoła; 1362 r. uposażenie kościoła przez Jasieńskich. Trudno jednak znaleźć w źródłach ich potwierdzenie, a pierwszą pewną historyczną wzmianką jest zapis mówiący, że w roku 1443 plebanem w Jasieńcu był niejaki Stefan. W sporze z plebanem Wrociszewskim przyznano wyrokiem polubownym w 1454 r. plebanowi w Jasieńcu Stefanowi co drugi rok dziesięcinę z folwarków wsi „Lychowicze” (Łychów), obu wsi Michałów i Branków. Jako kolatorzy występowali w 1533 r. liczni Jasieńscy, Mroczkowie z Jasieńca, Czachowscy, Milanowscy z Kurczowejwsi, Olszamowscy z Jasieńca, Gośniewscy, Łychowscy, Kociszewski i Poliknowscy. Liczni  Warpężowie pełnili w parafii posługę kapłańską (w XVI wieku było ich co najmniej czterech: Piotr, Hieronim, Wawrzyniec i Andrzej). Na przestrzeni wieków poszczególne wsie i majątki zmieniały właścicieli, ale Warpężowie vel Jasieńscy pozostali tutejszymi dziedzicami aż do początków XIX wieku.

Poza siedzibą Warpężów Jasieńskich na terenie obecnej gminy Jasieniec wskazać można jednak znacznie starszy i rozleglejszy majątek ziemski - Boglewice. Wieś ta należała co najmniej od roku 1237 do Paska h. Doliwa. W kolejnym stuleciu jako właściciel tej wsi występuje Panięta z Boglewic, też h. Doliwa, podsędek czerski (1327), kasztelan warszawski (1340), kasztelan czerski (1343) i sędzia czerski (1347), zmarły około 1350 roku. Tenże Panięta miał zamienić część swoich dóbr (w tym Boglewice i Wolę Boglewską) z książętami mazowieckimi Ziemowitem i Kazimierzem na dobra Siekluki i Szczyty. Przed 1368 książęta mazowieccy nadali dobra boglewickie Jelitczykom, którzy z czasem od nazwy tych dóbr poczęli zwać się Boglewskimi. W 1408 r. kasztelanem czerskim był Jan z Bolewic h. Jelita, a w roku 1412 ten sam urząd piastował Sławiec z Boglewic. Temuż Sławcowi w roku 1441 książę Bolesław darował  Łęczeszyce. Pozostawały one w ręku Bolewskich do 1639 roku, gdy Mikołaj Boglewski darował je oo. Paulinom z Częstochowy.

Na terenie dzisiejszej gminy Jasieniec Boglewscy władali w różnym czasie następującymi wsiami: Boglewice, Wola Boglewska, Ryszki, Rytomoczydła, Osiny.

W Księdze ziemi czerskiej 1404 – 1425 zachowało się niemało zapisków na temat Doliwów Bolewskich (ale też Warpężów Jasieńskich). W źródle tym znajdujemy m.in. taki zapis: Boglewice, siedziba rodziny starożytnej i możnej Boglewskich. (…) Bolewice miały kościół już w 1428 r. pod wezwaniem ś. Krzyża. Rodzina jakkolwiek zamożna, nigdy jednak nie zebrała się na postawienie kościoła murowanego, nawet w czasach świetności swojej tym XV w. I nieco dalej: Wydatne położenie zajmowały trzy rodziny: Boglewscy, Oborscy i Parysowie. Boglewscy, świetni starożytnością (Boglewic bowiem ich przodek podpisał przywilej, jako świadek już w roku 1239), posiadali Boglewice, Łęczyszyce pod Warką i Grójcem, lasy nad Pilicą i Seroczyn za Garwolinem. W ciągu wieku Boglewski Jan był wojewodą, a aż trzech (Sławiec, Jan i Dzierżysław) kasztelanami.

Także w innych źródłach nie brak zapisków na temat kolejnych przedstawicieli rodu Boglewskich h. Jelita, którzy dziedziczyli majątki Boglewice, Wolę Boglewską, Ryszki,  Rytomoczydła czy Osiny. Wśród z nich znajdujemy cały poczet chorążych, kasztelanów, wojewodów, starostów, cześników, stolników (znajdziemy też podstolego, rotmistrza królewskiego, kanonika gnieźnieńskiego etc.) – głównie w ziemi czerskiej, ale także innych częściach Mazowsza (a później Korony, już po inkorporacji tej części Mazowsza w XV w.).

Poza wyżej wymienionymi w źródłach spotykamy następujących Boglewskich, właścicieli tutejszych dóbr:
- Jakub, syna Sławka, podkomorzy zakroczymski i chorąży czerski (1451), kasztelan ciechanowski (1463) zamordowany przez żonę Dorotę "i jej ulubieńca, Jana Pieniążka z Witowic, archidyakiona gnieźnieńskiego i dziekana łęczyckiego" w 1466 r.
- Jan, syn Sławka, chorąży czerski (1434), kaszteIan czerski (1451), wojewoda mazowiecki (1462)
- Dersław, Stanisław, Marcin, Mikołaj, Wojciech i Sławiec - synowie Jana i bratankowie Jakuba, po którym dziedziczyli (1480)
- Z wyżej wymienionych Dersław, sam chorąży czerski (1471), cześnik czerski (1475), marszałek nadworny ks. Konrada III Rudego (1480), kasztelan czerski (1481)
- Wojciech s. Jana (wojewody) dziedzic m.in. Boglewic i Rytomoczydeł (1493)
- Mikołaj, s. Wojciecha, chorąży czerski (1525)
- Stanisław s. Wojciecha, starosta czerski (1509)
- Jan s. Stanisława dziedziczący Boglewice i Osiny, którego synowie Stanisław, Franciszek i Krzysztof procesowali się o Osiny (1562)
- Krzysztof s. Jana
- Jan i Paweł, którzy procesowali się z braćmi stryjecznymi, synami Krzysztofa (1583)
- Stanisław s. Krzysztofa - cześnik (1615), podczaszy czerski (1619)
- Jerzy podsędek zakroczymski (1606)
- i wielu innych, których odnotowuje np. herbarz Bonieckiego za wcześniejszymi źródłami

Na pewno jeszcze w pierwsze połowie XVIII wieku majątek ten należał do Mikołaja Boglewskiego, ostatniego wymienianego przedstawiciela tego rodu na terenie dzisiejszej Gminy Jasieniec. Później właścicielami byli Rychłowscy i Pułascy (przed 1815), Schillingowie (1815-50), Brzezińscy (1850-1887) i Bersonów (od 1887) aż do parcelacji majątku w ramach tzw. reformy rolnej przeprowadzonej na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944 r.

Region grójecki, którego Gmina Jasieniec jest częścią, nazywany bywa „największym sadem Europy”. Tradycje sadownicze sięgają tu co najmniej XVI wieku, okresu panowania Zygmunta Starego i królowej Bony Sforzy, która w 1545 roku otrzymała duże połacie ziemi na tym terenie. Dzięki jej staraniom w powiecie grójeckim było wówczas kilkakrotnie więcej sadów dworskich niż w powiatach ościennych. Od tego czasu sadownictwo rozwijało się w kolejnych wiekach. W XIX stuleciu duże zasługi w promowaniu jabłek spod Grójca odegrali duchowni, którzy w swoich dobrach zajmowali się uprawą jabłoni i propagowaniem wiedzy sadowniczej. W 1918 roku powstała na tym terenie pierwsza w Polsce przechowalnia owoców umożliwiająca sprzedaż jabłek także w miesiącach zimowych. Dynamiczny rozwój sadownictwa wkroczył na te tereny wraz z mechanizacją rolnictwa po II wojnie światowej.

Obecnie użytki rolne stanowią aż 80% terenu Gminy Jasieniec, z czego większość stanowią sady owocowe z dominującą uprawą jabłoni. To między innymi tu uprawia się słynne jabłka grójeckie, które 5 października 2011 roku zostały zarejestrowane w przez Komisję Europejską jako kolejny polski produkt. Zgodnie z przyznanym certyfikatem jabłko grójeckie posiada szczególną, specyficzną jakość, reputację, cieszy się uznaniem lub też posiada inne cechy przypisywane temu pochodzeniu. Jakość ta może wynikać z naturalnych lub ludzkich czynników, takich jak: klimat, szata roślinna, specyficzna gleba, ukształtowanie powierzchni czy też niezmienna i tradycyjna metoda lokalna. Ochroną zostały objęte jabłka ponad 40 odmian, uprawianych na ściśle wyznaczonym obszarze powiatów województwa mazowieckiego (grójeckiego, żyrardowskiego, piaseczyńskiego, kozienickiego, otwockiego, garwolińskiego, białobrzeskiego) oraz woj. łódzkiego (powiat rawski i skierniewicki).

Biorąc pod uwagę tradycję historyczną terenów współczesnej Gminy Jasieniec, panujące tu stosunki własnościowe oraz tradycje własnościowe, a także sugestie Komisji Heraldycznej działające przy Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji, władze samorządowe zdecydowały o umieszczeniu w herbie Gminy Jasieniec godło herbu Jelita pomiędzy dwoma jabłkami. Godła herbu barwy czerwonej umieszczono w polu złotym.  

FLAGA GMINY JASIENIEC
Flagę Gminy Jasieniec stanowi prostokątny płat sukna o proporcjach wysokości do szerokości 5:8. Na środku flagi umieszczono godło z herbu Gminy Jasieniec, tj.: pomiędzy dwoma jabłkami czerwonymi dwie kopie w krzyż skośny, czerwone, na nich takaż trzecia na opak w słup. Wysokość godła stanowi 4/5 wysokości flagi.

 

PIECZĘCIE: GMINNA, WÓJTOWSKA I RADZIECKA
Pieczęcie mają kształt okrągły i średnicę 36 mm. W otoku majuskułą napisy - odpowiednio - GMINA JASIENIEC / WÓJT GMINY JASIENIEC / RADA GMINY JASIENIEC - gdzie słowo JASIENIEC jest oddzielone od pozostałych ażurowymi sześciopromiennymi gwiazdkami. W środku wewnętrzne perełkowe koło w które wpisane są konturowe godła Herbu Gminy Jasieniec tj. pomiędzy dwoma jabłkami dwie kopie w krzyż skośny, na nich takaż trzecia na opak w słup.



 
Bibliografia
Bijak U., Nazwy miejscowe powiatu grójeckiego: słownik historyczno-etymologiczny, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział, Grójec 2001.
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej - rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 
nr 981/2011 z dnia 30 września 2011 roku
Grójeckie we wspomnieniach..., red. Z. Szeląg, seria, Grójec 1999-2008
Historia parafii św. Rocha w Jasieńcu, maszyn, [anon.] [b.m.], [b.r.]
Kalwarczyk G., Dekanat grójecki w archidiecezji warszawskiej, Warszawa 2001
Kępka A., Dzieje Grójca do 1945 roku, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2006
Laskowski W. S., Grójec. W 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta. Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza Oddział w Grójcu, Grójec 2004
Matyjas R., Powiat grójecki w okresie Drugiej Rzeczypospolitej: studia i materiały, APLA, Kielce 2004
Rola-Stężycki A. Z., Grójeckim traktem, Instytut Genealogii, Grójec 1999
Rola-Stężycki A. Z., Świątynie... Kościoły i kaplice w Grójeckiem, Instytut Genealogii, Grójec 2008
Rola-Stężycki A. Z., Gniazda... Pałace i dwory w Grójeckiem, Instytut Genealogii, Grójec 2007
Rola-Stężycki A. Z., Grójeckie opłotki, Instytut Genealogii, Grójec 2010
Rola-Stężycki A. Z., Opowieści grójeckie, Stow. Kolekcjonerów Ziemi Kujawsko-Dobrzyńskiej, Włocławek 2002
Rospond St., Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Ossolineum, Wrocław 1984
Słowińska B. A., Początki sadownictwa w Grójeckiem, Hortpress, Warszawa 2007.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski i inni, nakł. F. Sulimierski i Wł. Walewski, Warszawa 1880-1914, t. III, s. 474 oraz t. II, s. 753
Słownik wiedzy o Grójeckim, red. Z. Szeląg, z. 1-12, Grójec 1994-2003.