Tu jesteś: Strona główna >  Zlecenia - heraldyka, grafika, redago... >  Głowa Zygmuntowego orła między...

Zlecenia - heraldyka, grafika, redagowanie

Głowa Zygmuntowego orła między konarami lipy

Głowa Zygmuntowego orła między konarami lipy

Data:
2013-05-29 20:20
Moje projekty symboli powiatu oleckiego uzyskały pozytywną opinię Komisji Heraldycznej działającej przy Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji.

Na tarczy hiszpańskiej w polu srebrnym głowa czarnego orła z dziobem złotym i koroną złotą na szyi pomiędzy dwoma konarami lipy zielonej, z których każdy ma liści cztery.


Uzasadnienie

Zastosowane w herbie powiatu oleckiego godła nawiązują do historii i walorów przyrodniczych regionu. Głowa czarnego orła z koroną na szyi nawiązuje do historycznego herbu Prus Książęcych nadanego w 1525 r. przez króla Zygmunta I Starego lennikowi księciu pruskiemu Albrechtowi Hohenzollernowi. Lipa z kolei nawiązuje do Lipowego Jaru – leśnego rezerwatu przyrody, który w całości znajduje się na terenie pow. oleckiego a stanowi część Puszczy Boreckiej i obejmuje obszar 48,5 ha2.



Rys historyczny

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie obecnego oleckiego pochodzą z czasów neolitu i datowane są na ok. ok. 11 tys. lat p.n.e. Świadczą o tym wykopaliska archeologiczne, które pozwoliły ustalić badaczom, że był to obszar lyngbijskiej3. Mniej więcej w połowie pierwszego tysiąclecia naszej ery tereny te zostały zasiedlone przez Bałtów i przed podbojami krzyżackimi obszar obecnego powiatu oleckiego znajdował się na ziemiach Jaćwingów.
W okresie wczesnego średniowiecza zamieszkiwali oni puszczańskie i bagniste tereny położone na północ od Narwi i Biebrzy, na zachód i południe od środkowego Niemna i na wschód od Wielkich Jezior Mazurskich. Wincenty Kadłubek nazywał ich Pollexianami (Podlasianami), Krzyżacy mianem Sudowów, a Rusini - Jatwjagów. Od ruskiej powstała polska nazwa tego bałtyjskiego plemienia - Jaćwingowie (Jadźwingowie). Trudne warunki klimatyczne, nieurodzajna gleba i słabo rozwinięta gospodarka rolna była powodem powracających w XIII w. klęsk głodu. Była to zapewne jedna z przyczyn łupieżczych wypraw na Ruś, Mazowsze i Małopolskę, które spotykały się z odwetowymi wyprawami książąt ruskich i polskich. Według zapisów z ruskiej kroniki, cytowanych przez Maxa Toeppena w jego "Historii Mazur", w XIII w. na ziemiach jaćwieskich toczyły się walki między wojskami książąt ruskich i polskich a Jaćwingami. W roku 1251 Polacy i Rusini, prowadzeni przez księcia halickiego Daniela, rozbili Jadźwingów.

Ostateczna zagłada plemienia Jaćwingów przyszła jednak ze strony zakonu krzyżackiego podczas wypraw wojennych marszałka krajowego Zakonu Konrada von Thierberga w latach 1277-1283. Dzieła dopełniła w 1283 wyprawa Friedricha von Holle, który zginął z ręki wodza Skudro. Von Holle był ostatnim rycerzem zakonnym, który zginął z ręki poganina w Europie. Resztki Jaćwingów zostały wysiedlone przez Zakon do Sambii, część przeniosła się na Litwę, część na Mazowsze. Kilku wodzów plemiennych z czasem powróciło na swoje dawne ziemie. Byli wśród nich m.in. Skomand a także Gedet z oddziałem 1500 Jaćwingów. Wszyscy oni dali się ochrzcić i wstąpili na służbę zakonu krzyżackiego, za co zostali nagrodzeni nadaniami ziemskimi. Przyjmuje się, że ostatnie wsie jaćwieskie na Półwyspie Sambijskim i w okoliach Pasłęka zostały zgermanizowane pod koniec XVI wieku.

Obszar obecnego powiatu oleckiego pozostawał wyludniony od schyłku XIII aż do 1422 roku. W roku 1326 kronikarz Piotr z Duisburga pisał: Et sic terra Sudoviae usque in praesentam diem remanet desolata (I tak oto ziemia jaćwieska do dziś pozostaje bezludna). Lata 1283-1422 nazywane są w historiografii pustką plemienną. Wyludnione ziemie Jaćwingów pokrywała puszcza, która była w tym czasie miejscem polowań i wzajemnych wpływów Litwinów, Polaków i Krzyżaków. Zgodnie z postanowieniami pokoju melneńskiego ziemie Jaćwingów podzielono w 1422 r. między Królestwo Polskie, zakon krzyżacki i Wielkie Księstwo Litewskie. Obszar współczesnego powiatu oleckiego należał do wójtostwa leckiego (giżyckiego) i mieścił się w granicach komturii pokarmińskiej (brandenburskiej) z siedzibą w Pokarminie (niem. Brandenburg, obecnie Uszakowo w ros. Obwodzie Kaliningradzkim) nad Zalewem Wiślanym. Herbem komturii był czerwony orzeł brandenburski w srebrnym polu.

Na przełomie XV/XVI w. ze wschodniej części wójtostwa leckiego i puszczy przyległej do granicy litewskiej wydzielono komornictwo straduńskie (Straduny k. Ełku), które po roku 1525 przekształcono w starostwo. Obejmowało ono obszar późniejszego powiatu oleckiego, północną część ełckiego oraz wschodnią część giżyckiego. W lutym 1520 r. wojska mazowieckie najechały na Ełk (wojna 1519-21), zniszczyły szereg osad w okręgu ryńskim, a także dwór w Stradunach i okoliczne wsie.

Osadnictwo nowożytne na tym terenie datuje się dopiero na XV i XVI wiek, a intensywniejszy jego rozwój nastąpił po hołdzie pruskim (1525) i wpłynął pośrednio na dość późną lokacją miasta Margrabowa (od tytuł margrabiego pruskiego; także: Marggrabowo, Oletzko, Olecko) 1 stycznia 1560 r. Historycy niemieccy – kronikarz Hennenberger, Hartknoch, Lucanus i inni - łączą założenie Olecka ze spotkaniem w zamku myśliwskim (nad obecnym Jeziorem Oleckim) księcia Albrechta w 1560 r. z królem polskim, Zygmuntem Augustem. Okazją do spotkania miało być wspólne polowanie w puszczy. Na pamiątkę spotkania postanowiono założyć dwa miasta w puszczy po obu stronach granicy – po stronie polskiej Augustów (od imienia króla), po pruskiej – Margrabowa (od tytułu księcia Albrechta). Natychmiast po lokacji miasta starosta straduński Krzysztof von Glaubitz zaczął tytułować się starostą Stradun i Olecka... Co ciekawe, pierwszym sołtysem zasadźcą założonej na surowym korzeniu Margrabowej był polski szlachcic Adam Wojdowski.

Miasto otrzymuje pieczęć. Przedstawia ona na białym tle szarą basztę z jednym większym i dwoma mniejszymi szczytami czerwonej barwy. Na baszcie naniesiona jest tarcza herbowa z przepołowionym czerwonym orłem oraz czarno-białymi barwami. Pieczęci tej rada używać ma do potwierdzania prawdziwości swoich obwieszczeń, świadectw i innych koniecznych dokumentów.

Ludność polsko-języczna – która napływała tu z Mazowsza i położonych bardziej na zachód południowych ziem Prus Książęcych – używała równolegle nazwy Olecko (Oletzko). Miasto otrzymało prawo urządzania czterech jarmarków rocznie, jednakże nie stało się nigdy poważniejszym ośrodkiem handlowym.

W latach 1525-1701 na terenie późniejszego powiatu oleckiego założono ok. 100 wsi czynszowych. Książę Albrecht prowadził intensywną kolonizację wschodniej granicy Prus i w 1529 r. wystąpił nawet do Króla Polskiego Zygmunta I Starego o dokładne wytyczenie granicy z Wielkim Księstwem Litewskim. Zanim specjalna komisja dokonała delimitacji (nie udało się to w 1532 r.), zarówno pruski książę, jak i Królowa Bona, intensyfikowali pograniczne osadnictwo, uskuteczniając politykę faktów dokonanych. W roku 1545 udał się do Wilna z prośbą o wyznaczenie komisji granicznej, którą Zygmunt August powołał 19 marca tego roku. W sierpniu 1545 roku obie komisje - pruska i litewska - spotkały się koło wsi Bogusze i na pamiątkę tego spotkania stanął tam słup graniczny z herbami Prus i Litwy oraz okolicznościowym napisem w języku łacińskim autorstwa Jerzego Sabinusa, rektora uniwersytetu królewieckiego.

Zarówno te, jak i wiele założonych wcześniej, obejmowali zasadźcy noszący słowiańskie imiona (i przydomki). Także nazwy wsi nosiły często imiona słowiańskie. Źródła wymieniają: 
Pohybel nadany Stanisławowi Litwinowi (1471); Sobole; Kukówek – Stańko Mus; Gąsiorowo (1475); Babki Niedźwiedzkie – Stańko (1476); Babki Gąseckie – Piotr i Stefan Babkowie; Kleszczewo – Paweł Kleszczewski; Gąski – Marcin Gąska (1539), Mieruniszki – czterej bracia Pietraszewicze; Rogajny - Mikołaj i Paweł Rogoniowie z Płociczna... i inne. Cytowany wcześniej Ryszard Demby podaje, że dużą część pierwszych osadników stanowiła drobna szlachta mazowiecka, za to osadnictwo późniejsze przyciągnęło na te tereny głównie chłopów (też często polskojęzycznych Mazurów pruskich) z południowo-zachodniej części Prus Książęcych. Warto tu nadmienić, że za czasów Albrechta Hohenzollerna powstało tu 87 nowych osad, z czego 54 stanowiły wsie czynszowe, 15 należało do wolnych kmieci a 18 stanowiły majątki szlacheckie (osadnicy niemieccy).

W 1578 r. okręg administracyjny wokół Margrabowej otrzymał nazwę Oletzko, a w 1619 roku przeniesiono do miasta siedzibę starosty rezydującego wcześniej w Stradunach. 17 stycznia 1656 roku książę Prus Książęcych Fryderyk Wilhelm Hohenzollern uznał się lennikiem Szwecji zrywając tym samym z zależnością lenną wobec Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Działo się to w czasie potopu szwedzkiego i pod koniec tego samego roku miasto ucierpiało w wyniku złupienia przez Tatarów. Tatarzy pojawili się w mieście po zwycięskiej Bitwie pod Prostkami (8 października 1656 r.), w której wspomagali wojska Rzeczypospolitej (pod wodzą hetmana polnego litewskiego Wincentego Gosiewskiego) w walce przeciwko wojskom brandenbursko-szwedzkim (gen. Jerzy Fryderyk Waldeck) i posiłkującej ich jeździe Bogusława Radziwiłła. Ten ostatni, „obywatel” Wielkiego Księstwa Litewskiego, dostał się na kilka dni do polskiej niewoli. Tymczasem dwa tysiące Tatarów pod wodzą Subchana Ghaziego Agi złupiło liczne osady i miasta Prus Książęcych, w tym także Olecko (10.10.1656). Tatarzy spalili także zbory luterańskie w Wieliczkach, Świętajnie i Mieruniszkach. Rok później zagony tatarskie ponownie pojawiły się w Prusach i raz jeszcze najechały Olecko...

Z Oleckiem związanych było szereg postaci aktywnie sprzeciwiających się germanizacji i promujących swoimi działaniami polszczyznę. W roku 1659 urodził się tu Jan Moneta – lektor języka polskiego w gimnazjum akademickim w Gdańsku. W Wojnasach koło Olecka przyszedł na świat w 1790 roku Krystyn Lach Szyrma – pisarz i uczony, profesor filozofii na Uniwersytecie Warszawskim, a później powstaniec listopadowy – twórca Gwardii Akademickiej; po updku powstania działacz emigracyjny należący do konserwatywnego obozu ks. Adama Jerzego Czartoryskiego.

W Olecku żył i pracował w latach 1820-1837 pastor A. F. Czygan – założyciel i redaktor pisma „Nowiny o Rozszerzeniu Wiary Chrześcijańskiej”. Przewodniczył on w 1836 roku synodowi pastorów mazurskich w Olecku, na którym to podjęto uchwałę przeciwko usuwaniu języka polskiego ze szkół na Mazurach. Tu wreszcie w 1856 roku urodził się Karol Sembrzycki – redaktor pism dla ludności polskiej: „Mazur Wschodnio-Pruski”, wydawca kalendarzy i czynny działacz oświatowy.

Rozwój miasta i regionu hamowały klęski żywiołowe, takie jak pożary (1684, 1701, 1706, 1740), epidemia dżumy (1709 – w mieście zmarło 90% ludności!) oraz zniszczenia wojenne (1656-1657 - Tatarzy; 1758-1762 – wojna siedmioletnia z Rosją; 1807 i 1813 – kolejne najazdy rosyjskie), epidemia tyfusu (1867-1868).

W okresie wojen napoleońskich w Olecku stacjonowały oddziały gen. Zajączka i gen. Dąbrowskiego. W XVIII wieku zamek olecki (wybudowany w 1654 r.) zaczął podupadać, w roku 1822 spłonął i nie został już odbudowany. W 1897 roku w jego miejscu wzniesiono nowy budynek starostwa powiatowego, bowiem w 1818 roku miasto zostało siedzibą powiatu (Kreis Margrabowa / Kress Oletzko). Co bardzo istotne, powiat ten jednak nie miał jednak nigdy własnego herbu, co potwierdzają dane źródłowe – nie pojawia się on w żadnych dokumentach. Potwierdzają to także źródła niemieckie, m.in. publikacja Erwina Günthera Wappen und Flaggen in Ostpreussen.

W drugiej połowie XIX w. nastąpił szybszy rozwój miasta związany z industrializacją i budową połączeń drogowych i kolejowych. W 1879 roku przez Olecko poprowadzono linie Ełk–Wystruć, a w 1908 roku uruchomiono połączenie z Giżyckiem. Na początku wieku XX zbudowano sieć kolejek wąskotorowych. Począwszy od lat 70. XIX wieku stworzono także szereg nowych urządzeń komunalnych i usługowych: gazownię, elektrownię, wodociągi
i kanalizację.

Olecko i najbliższe okolice miasta były miejscem krwawych walk niemiecko-rosyjskich w latach 1914-1915. Śladami tamtych wydarzeń są pozostałe na tej ziemi pomniki poległych i liczne wojskowe nekropolie. Samo miasto było przez pewien czas okupowane przez wojska rosyjskie i doznało poważnych zniszczeń. Jego odbudowę przeprowadzono jednak jeszcze w czasie wojny, przy szczególnym wsparciu partnerskiego powiatu Bergisch Gladbach z Nadrenii.

Wieloletnie osadnictwo ludności mazurskiej w południowym pasie Prus Książęcych sprawiło, że do wybuchu II wojny światowej liczba ludności niemieckiej była niewiele większa niż mazurskiej (polskojęzycznej, ewangelickiej). Według map narodowościowych z 1907 i 1910 roku w północnej części powiatu dominował żywioł niemiecki, natomiast w południowej i wschodniej części powiatu – ludność mazurska. Wg danych z 1912 roku 37,9% ludności powiatu posługiwało się językiem polskim. Była to jednak niemal wyłącznie ludność wiejska, w samym Olecku zdecydowanie dominowali Niemcy. Przywiązaniu do własnej mowy i rodzinnej swojskości nie towarzyszyło zresztą poczucie polskiej świadomości narodowej.

Mimo to, w plebiscycie w 1920 roku w powiecie Oleckim za przynależnością do Polski opowiedziało się tylko... 2 osoby spośród 28600 głosujących! Wpłynęło na to wiele przyczyn: tereny te nigdy nie znajdowały się w granicach państwa polskiego (ani mazowieckiego), Polska nie istniała od ponad wieku i jako byt państwowy stanowiła niewiadomą, Polacy nie dysponowali w Prusach narzędziami ekonomicznymi, administracyjnymi ani propagandowymi, nie mieli też – jak strona Pruska – bojówek zaangażowanych w „agitację”. Nadto jeszcze Mazurzy pruscy byli od 4 wieków luteranami, co oznaczało, że na terenie powiatu oleckiego niemal od początku osadnictwa, jako że przed reformacją istniały na tym terenie nieliczne parafie katolickie. Większość kościołów powstała od razu jako świątynie luterańskie. Także ta przepaść – religijna – dzieliła Mazurów pruskich od Mazurów „właściwych” czyli mieszkańców Mazowsza. Te miażdżące dla strony polskiej wyniki plebiscytu legły u podstaw decyzji, by w 1928 r. Margrabową / Oletzko przemianować na Treuburg (Wierny Gród). Pięć lat później, w 1933 roku także powiat zmienia nazwę na Kreis Treuburg.

Po wybuchu II wojny światowej, w pierwszych jej dniach, do wsi Cimochy wkroczył oddział Suwalskiej Brygady Kawalerii. W 1941 roku na terenie powiatu stacjonowały liczne wojska niemieckie koncentrujące się przed atakiem na Związek Radziecki. Latem 1944 roku linia frontu zatrzymała się na wschodniej granicy powiatu. Jesienią większość ludności niemieckiej została ewakuowana na teren powiatu Mrągowo. 22 stycznia 1945 roku Armia Czerwona zajęła bez walki ówczesny Treuburg. W wyniku podpaleń legło wtedy w gruzach 80% jego zabudowy. 3 czerwca miasto przekazano administracji Polskiej i przywrócono mu polską nazwę Olecko. Do 1946 r. miasto i powiat należało do Okręgu Mazurskiego ziem odzyskanych; w latach 1946-1975 powiat olecki włączono do woj. białostockiego, a w l. 1975-1998 jego obszar (powiaty w tym okresie nie istniały) włączono do woj. suwalskiego. Wraz z ostatnią reformą administracyjną kraju 1 stycznia 1999 r. utworzono powiat olecko-gołdapski należący do woj. warmińsko-mazurskiego. 1 stycznia 2002 r. powiat ten rozdzielono na dwa – olecki i gołdapski.


Na komplet symboli powiatu oleckiego składają się:

- herb

- flaga

- flaga stolikowa (proporczyk)

- flaga konferencyjna (banner)

- pieczęć powiatu

- pieczęć starościńska

- pieczęć radziecka

- sztandar

Projekty wraz z uzasadnieniem historyczno-heraldycznym: Robert Szydlik